But that is not enough. To be happy, we should be able to get hold of that which makes us happy. we are in the possession of God? Can we get hold of God? Here on earth we can know God and we may already have partially God. But the full possession of God we reach but in life after death. Then (only) we will be with God in Him may enjoy fully and completely share in the divine life. The ‘happy life’, therefore, coincides with the “eternal life”. Here on earth is our happiness in the desire for God in heaven in the ‘owning’ of God.

Says St. Augustine, “This is now the happy life: rejoice for you, from you and because of you: it is that and nothing else. But those who believe that it is something different, on a different joy and not for the one true “Psalm 37 expresses as follows:”. Find your happiness in the Lord, He will give whatever your heart desires. ”

Wat is zonde?

Als je een kijkje neemt in Van Dale dan lees je het volgende:

1. overtreding van de goddelijke of zedelijke voorschriften => kwaad
2. [inf.] om spijt of ergernis uit te drukken wegens verspilling of het nodeloos verloren gaan van iets, of de ondergang van iem. => betreurenswaardig

Het is duidelijk dat ‘zonde’ in een christelijke context meer om het lijf heeft. Daarom bladeren we even in de Catechismus van de Katholieke Kerk om na te gaan welke omschrijving daar gegeven wordt (nr. 1849):

De zonde is een vergrijp tegen de rede, de waarheid en het juiste geweten;
ze is een tekort aan echte liefde tot God en tot de mensen,
omwille van een ontaarde gehechtheid aan bepaalde goederen.
Ze kwetst de natuur van de mens en tast de menselijke solidariteit aan.
Ze is omschreven als « een woord, een daad of een verlangen
in tegenspraak met de eeuwige wet »

Kortom: De zonde is een vrijwillige overtreding van de wet van God.

Heeft zonde altijd bestaan ?

Nee, zonde heeft niet altijd bestaan. Adam en Eva in het Paradijs waren zonder zonde. Zij leefden in vrijheid en vriendschap met God.

Maar door de duivel (de slang) verleid, heeft de mens in zijn hart het vertrouwen jegens zijn Schepper laten sterven en door van zijn vrijheid misbruik te maken is hij ongehoorzaam geweest aan het gebod van God.

De zonde van Adam en Eva heeft onoverzienbare gevolgen gehad. Dood, lijden en zonde deden hun intrede in de schepping van God. De mens vervreemde van God. Je zou kunnen zeggen dat vanaf die tijd de wereld overspoeld werd door een invasie van zonden. Een goed voorbeeld hiervan is het verhaal over Kaïn en Abel, de kinderen van Adam en Eva. Het illustreert hoe van meet af aan de zonde het menselijk bestaan ten gronde kan richten

LEESTIP:In Genesis 2,15-3,7 lees je meer over de zonde van ongehoorzaamheid van Adam en Eva.

De zonde van Adam heeft de mensheid voorgoed verwond. De menselijke natuur loopt sindsdien mank. Steeds zal de mens onderhevig zijn aan de zonde en het lijden dat er door veroorzaakt wordt.Dit gebrek wordt van mens tot mens, van generatie op generatie, overgeleverd. We worden er mee geboren. Dit is wat we ‘erfzonde’ noemen.

LEESTIP:Genesis 4, over Kaïn en Abel

Blijft zonde altijd bestaan ?

Door zijn lijden sterven en verrijzenis heeft Jezus Christus eens en voorgoed afgerekend met de zonde, de dood en het lijden. Hij is gestorven opdat wij zouden leven, Hij heeft geleden opdat wij van het lijden verlost zouden worden, Hij heeft alle zonden van de mensheid op zich gedragen en ons weer met God verzoend.

De apostel Paulus schreef hierover in zijn brief aan de Romeinen. Hij omschrijft daarin Jezus als een tweede Adam die de zonde van de eerste Adam teniet heeft gedaan:

Daarmee zijn we aanbeland bij de vraag :

Is zonde nog wel van deze tijd?

Zonde is natuurlijk nog van deze tijd. Want, zoals te lezen staat in de brief van Paulus aan de Romeinen, heeft Christus ons verlost van de zonde, Hij heeft ze niet weggenomen. Hij heeft ons verlost opdat onze zonden niet meer op ons zouden wegen. Dat wil niet zeggen dat we geen zondaars meer zijn maar wel dat we verlost kunnen worden van die zonden.

Maar niet helemaal, de erfzonde blijft nog steeds aan ons kleven. Dat maakt dat we nog steeds zondaars zijn. Van deze erfzonde zullen we helemaal verlost worden op het einde der tijden. Als we terug gaan naar het Paradijs.

Als we over zonde spreken moeten we een aantal zaken voor ogen houden.

• We moeten anderen mensen niet veroordelen, alleen hun daden. « Oordeelt niet, opdat gij niet geoordeeld wordt. » (Mat. 7,1) De zonde is de vijand van de ziel.
• Zonde en heiligheid zijn niet alleen een kwestie van doen en laten maar meer een kwestie van wat we zijn. Onze aanleg is bedorven (erfzonde). God geeft meer om wie wij zijn dan om wat we doen. Dat wil niet zeggen dat we de wet van God niet moeten onderhouden
• Zonde bestaat, maar kan worden vergeven in het Sacrament van de Verzoening (Biecht).

« 8 Als we zeggen dat we de zonde niet kennen, misleiden we onszelf en is de waarheid niet in ons. 9 Belijden we onze zonden, dan zal hij, die trouw en rechtvaardig is, ons onze zonden vergeven en ons reinigen van alle kwaad. » (1 Joh. 1, 8-9)

• We moeten meer denken aan het goede dan aan het kwade, meer aan heiligheid dan aan zonde, meer aan de deugden dan aan het kwade. Zoals het gezegde zegt : « Waar het hart van vol is loopt de mond van over. »

Een veelheid aan zonden.

Een mens kan veel goed doen, maar ook veel kwaad. Omwille van een tekort aan liefde tot God of tot de naaste vervallen wij in de zonde. Zij die zo de bron is van het vele kwaad dat wij aanrichten en van de ondeugd die wij ontwikkelen.

Er is een grote verscheidenheid aan zonden. We kunnen er lijsten van opstellen zoals Paulus heeft gedaan in zijn brief aan de Galaten (5,19-21). Hier noemt er alvast een hele reeks: ontucht, onreinheid, losbandigheid, afgodendienst, toverij, vijandschap, twist, afgunst, woede, intriges, ruzies en partijschappen, jaloersheid, drinkgelagen, orgieën enz.

Maar we kunnen er ongetwijfeld nog een hele reeks aan toevoegen. (Lees daarvoor: Rom. 1,28-32; 1 Kor. 6,9-10; Ef. 5,3-5; Kol. 3,5-9; 1 Tim. 1,9-10; 2 Tim. 3,2-5).

Niet alle zonden hebben evenveel gewicht. We kunnen ze dus niet zomaar op een hoopje gooien. Er zijn zware zonden die onze ziel heel diep aantasten en de liefde in ons hart vernietigen. Deze zware zonden noemen we de ‘doodzonden’ omdat ze de mens afwenden van God, die de bron van leven is.

Maar er zijn ook lichtere zonden die God minder kwetsen of beledigen. Deze noemen we de ‘dagelijkse zonden’. Niet omdat we ze elke dag zouden begaan (dat is natuurlijk niet de bedoeling!) maar omdat ze minder zwaar doorweegt.

Hoofdzonden.

Mensen maken graag lijstjes. Van de mooiste liedjes maken we bijvoorbeeld een Ultra Top Tien. En de mooiste gedichten brengen we samen in een bloemlezing.

Zo hebben geestelijke schrijvers uit onze traditie ook nagedacht over de veelheid van zonden en gezocht naar de zonden die het meest fundamenteel zijn. Auteurs zoals Evagrius van Pontus (IVde eeuw), Johannes Cassianus (IVde-Vde eeuw) en in zijn spoor de heilige paus Gregorius de Grote (VIde eeuw) zijn er zo toe gekomen om een ‘top zeven’ van de voornaamste zonden op te stellen.

In de christelijke traditie is men ze ‘hoofdzonden’ gaan noemen. Men is ze zo gaan noemen omdat ze de bron en oorzaak zijn van tal van andere zonden en ontdeugden. We zouden ze dus ook (de moeders van alle zonden’ kunnen noemen.

Zullen we ze even opsommen? Het zijn: de hoogmoed (superbia), de gierigheid (avaritia), de nijd (invidia), de gramschap (ira), de onkuisheid (luxuria), de gulzigheid (gula), de traagheid of lauwheid (acedia)

Jeroen Bosch – De 7 hoofdzonden.

De Zuid-Nederlandse schilder Jeroen Bosch (XVde eeuw) maakte van de zeven hoofdzonden een beroemd schilderij. Het paneel dat nu in het Prado in Spanje bewaard wordt stelt een cirkel voor die is opgedeeld in 7 vakken met in het midden Christus.

Onder Christus, afgebeeld als de Man van Smarten, lezen we: ‘Pas op, pas op, de Heer ziet’. Het is dus bedoeld als een waarschuwing: we leven onder Gods oog. Hij ziet wat we doen en wat we nalaten en Hij zal ons oordelen overeenkomstig ons handelen.

Willen we de deugd nastreven en blijven wandelen op Gods wegen dan moeten we ons in de eerste plaats concentreren op deze 7 voornaamste zonden. Wie onkruid wil vernietigen houdt zich ook niet bezig met wat maaiwerk aan de oppervlakte, maar pakt het bij de wortel aan. De zeven hoofdzonden zijn de wortels van alle andere zonden en het kwaad dat er uit voortvloeit. Leg daarom de bijl aan de wortel!

We zullen aan de hand van dit schilderij kort de zeven hoofdzonden overlopen.

de hoogmoed (superbia)

Niet voor niets wordt eerst de zonde van de hoogmoed vermeld. Deze staat met stip genoteerd op nr. 1. Het is immers de allereerste zonde in de menselijke geschiedenis: nl. de zonde die aan de oorsprong ligt van de zondeval van Adam en Eva.

Alles was hun door God gegeven, een heel aards paradijs. Maar ze dienden zich te houden aan één verbod: niet eten van de boom van kennis van goed en kwaad.

Toch lieten ze zich verleiden door de slang om van de vruchten van de boom te eten. Hierdoor zouden ze gelijk worden aan God! Omwille van hun hoogmoed werden ze gestraft en het paradijs uitgejaagd.

Hoogmoed of trots zouden we een geestelijk ‘hoogteziekte’ kunnen noemen: het verlangen te willen zijn als God. Het is naast je schoenen gaan staan; jezelf opblazen tot proporties die je ware menselijke grenzen overstijgen.

Het leidt, zoals bij Adam en Eva, tot ongehoorzaamheid en opstandigheid. Omdat je jezelf belangrijker waant dan anderen kijk je uit de hoogte op hen neer en denk je alleen nog aan jezelf.

Jeroen Bosch interpreteerde de hoogmoed vooral als ijdelheid. Hij toont een vrouw die een spiegel kijkt die door de duivel wordt voorgehouden.

Tegengif: de nederigheid, in navolging van Christus ‘die zich niet heeft willen vastklampen aan de gelijkheid met God … en het bestaan van een slaaf heeft aangenomen.’ (Fil. 2,6-7). Of laten we het zeggen met C.S. Lewis zei: ‘Nederigheid is minder aan jezelf denken, niet minder van jezelf denken.’

de gierigheid (avaritia)

De gierigheid of hebzucht is te beschouwen als een vorm van geestelijk constipatie. Het uit zich in een ongebreideld verlangen naar macht, geld, rijkdom of bezit. Het is het onvermogen om te kunnen delen van zichzelf en van wat men bezit. Het is de blindheid om zich te kunnen laten raken door de noden van een ander. Hebzucht voert tot ontrouw, verraad, omkoping en diefstal. Erger nog: het kan er toe leiden dat we anderen materiële welstand gaan ontzeggen.

Jeroen Bosch illustreert de gierigheid met het beeld van een corrupte rechter
Tegengif: gulheid en vrijgevigheid. Ontdek de vreugde van het delen en de weldaad goed te doen aan anderen.

de nijd (invidia)

afgunst of jaloersheid sluit bij de gierigheid aan. Ze ontstaat door vergelijking, door de eigen levenstoestand af te wegen tegen deze van iemand anders. Ontevredenheid over het eigen leven, over de eigen mogelijkheden en onmogelijkheden liggen aan de basis van de nijd. Men wil voortdurend iemand anders zijn, doen wat een ander doet, hebben wat een ander heeft. Men gunt de ander het licht van de zon niet. Bosch schildert de afgunst als buren die ruziën en roddelen over elkaar

Tegengif: tevredenheid en gelijkmoedigheid. Dank God om wie je bent en om wat je van Hem ontvangen hebt. Laat je welgevoelen niet afhangen van wat anderen hebben of kunnen maar van de mogelijkheden die God je gegeven hebt. Gun de ander zijn succes en zijn geluk.

de gramschap (ira)

Gramschap, toorn en woede werken verblindend. Ze vertroebelen de heldere werking van ons verstand. Terecht zegt men ‘blind van woede’. Het spreekt voor zich dat woede kan leiden tot verbaal en fysisch geweld, wraak, haat en ruzie. Zo zag ook Jeroen Bosch het: hij toont het tafereel van vechtende boeren op een veld.

Tegengif: vergevingsgezindheid, geduld en verdraagzaamheid. Geef niet toe aan impulsieve reacties maar beheers jezelf en draai twee keer je tong rond voor je hem opent. ‘De zon mag over je toorn niet ondergaan’ (Ef. 4,26; d.w.z. ga niet slapen met een hart vol woede).

de onkuisheid (luxuria)

De onkuisheid, lust of wellust is wel een heel actuele hoofdzonde. Heel onze beeldcultuur is een voortdurende verleiding tot onkuisheid.

Seks, porno, losbandigheid in zijn openlijk of meer subtiele vormen worde ons voorgehouden als deugden of minstens toch als normale en toegelaten zaken. Het internet bulkt ervan en speelt gretig in op de menselijke zwakheid.

te maken met egoïsme en ontstaat wanneer seksuele aantrekkingskracht de dominante en allesoverheersende factor wordt in de relatie tussen twee mensen. Wellust is net als vraatzucht een gestoorde begeerte. Zoals vraatzucht ons verlangen naar voedsel buiten proporties trekt, zo trekt wellust ons verlangen naar seks buiten proporties. Op deze manier werkt wellust als een verwoestende kracht die alles vernietigt: ons verstand, onze intiemste relaties, onze reputatie en zelfs ons lichaam.
ontrouw, moreel verderf, overspel zoals mag blijken uit het decadente gezelschap dat afgebeeld wordt door Jeroen Bosch.

Tegengif: kuisheid, zuiverheid en zelfbeheersing. Bezoedel je ziel en hart niet met perverse beelden. Beschouw je eigen lichaam en dat van een ander als een tempel van de H. Geest. Hebt de moed neen te zeggen aan wat je ongewild opgedrongen wordt in woord, beeld of daad.

de gulzigheid (gula)

‘Trop’ is teveel en teveel is ‘trop’, zei ooit een beroemd Brussels politicus. De gulzigheid of vraatzucht weet echter geen maat te houden. Voor de gulzigaard is het is nooit genoeg en zijn er geen grenzen. Dat er geen leeftijd staat op gulzigheid wordt duidelijk gemaakt in het tafereel van Jeroen Bosch.

Tegengif: matigheid en soberheid. Een beetje minder kan ook. Leg jezelf wat beperkingen op een ontdek de bevrijdende waarde van het vasten.

de traagheid of lauwheid (acedia).

Iedereen kan wel eens een offday hebben en zich lusteloos voelen.

Maar houdt dit aan dan kan het zich ontwikkelen tot de ondeugd en de zonde van traagheid en lauwheid.

Men loopt nergens nog warm voor en verkiest luiheid en gemakzucht boven inzet.

Jeroen Bosch zet de luiheid in de verf met herkenbare beelden

Tegengif: enthousiasme, plicht en verantwoordelijkheid. Aanvaard het leven niet als iets vanzelfsprekend maar als iets dat inzet en engagement van mij vraagt. Sta actief in het leven, met ondernemingszin, en toon opgewektheid.

In deze catechese willen we het hebben over de kardinale deugden. Het zijn er vier, namelijk: rechtvaardigheid, matigheid, sterkte en voorzichtigheid.

Samen met de 3 goddelijke deugden (geloof, hoop en liefde) vormen de kardinale deugden de groep van zeven deugden die tegelijk het recept en de remedie wil zijn tegen de lijst van 7 hoofdzonden

Algemeen.

Zonder de kardinale deugden is een écht deugdzaam leven onhaalbaar. Ze worden van ouds gezien als de vier voornaamste menselijke deugden. Wie er zich op toelegt zal ook alle andere deugden gemakkelijker verwerven.

Wie immers een deugd wil beoefenen, moet een juist oordeel hebben (= verstandigheid); hij moet achting hebben voor wet en plicht én eenieder geven wat hem toekomt (= rechtvaardigheid); hij moet de moeilijkheden trotseren én mag zich niet laten ontmoedigen (= sterkte); hij moet maat houden en zichzelf leren beheersen (= matigheid).

De vier kardinale deugden werden afgeleid uit de menselijke ervaringen en komen reeds ter sprake bij meerdere filosofen uit de Oudheid.
Bij de Griekse filosoof Aischylos (467 v. Chr.) komt voor het eerst deze groep van vier hoofddeugden voor. Ook Plato en Aristoteles kenden deze belangrijke groep menselijke deugden.

Marcus Tullius Cicero maakte het Latijnse Westen in de eerste eeuw voor Christus vertrouwd met deze vier hoofddeugden.

Kardinale deugden?

In de christelijke traditie zijn deze 4 hoofddeugden bekend geworden onder de noemer kardinale deugden. De benaming is afkomstig van Ambrosius, bisschop van Milaan in de 4de eeuw.

Het Latijnse cardo betekent ‘scharnier’. Deze deugden zijn dan als schrnieren of spillen waarmee alle andere deugden samenhangen. In de Bijbelboek Wijsheid staat er te lezen: “Als iemand de gerechtigheid liefheeft, zijn haar werken de deugden; want zij leer wijsheid en voorzichtigheid, sterkte en matigheid, de allernuttigste dingen in het menselijk leven”. (Wijsh. 8,7)

De kardinale deugden zijn van groot belang voor een christelijke levenspraktijk. Dat leren we van de kervaders want wanneer zij over deugden schreven was het steeds in functie van de conxrtee praktijk van het christelijke leven. Deugden werden nooit louter theoretisch benaderdt. Deugden zijn doe-woorden. Ze dienen immers de christelijke levenswandel van elke dag.

Eerste deugd: de voorzichtigheid (prudentia)

Synoniemen: schranderheid, praktische wijsheid, inzicht,
Symbool: een vrouw, afgebeeld met een slang: “wees omzichtig als slangen” (Matteus 10,16)

De Catechismus van de katholieke Kerk zegt over de Voorzichtigheid het volgende (nr. 1806):

De voorzichtigheid stelt de rede in staat alle omstandigheden te onderscheiden wat werkelijk goed voor ons is, en de juiste middelen te kiezen om het tot stand te brengen. Zij leidt de andere deugden, door hun regel en maat aan te geven.

In de Bijbel lezen we over de kardinale deugd van de voorzichtigheid: “Zij kunnen de onervarenen vaardigheid geven en de jonge mens kennis en voorzichtigheid (Spreuken 1,4).

Doorgaans wordt prudentia ook vertaald met inzicht. Bijvoorbeeld in Dt. 32,28: “het is een volk zonder inzicht” of bij Job 12,12: “Groeit inzicht met het vorderen van de jaren?” (zie ook bij Mt. 10,16; Lc 2,47; Ef 1,8; Rom 8,6)

Tweede deugd: de rechtvaardigheid (iustitia)

Synoniem: gerechtigheid
Symbool: vrouw met een weegschaal.

Wat zegt de Kerk over de iustitia of de rechtvaardigheid?

De Catechismus stelt in het nr. 1807 het volgende: Rechtvaardigheid is de morele deugd die bestaat in de voortdurende en vaste wil om aan God en de naaste te geven waar ze recht op hebben.

1)De voortdurende en vaste wil … dat is het waarin we ons oefenen. Het is dé eigenschap van een deugdzaam mens: permanent, voortdurend en constant de vaste goede gesteltenis bezitten.
Het is dus geen koppigheid, maar een radicale wil om steeds het evenwicht te bewaren tussen een teveel en een te weinig.

2)De naaste geven waar hij recht op heeft. Onze tijd legt graag de nadruk op het zelf nemen waar je recht op hebt, dat is onze burgerlijke verworvenheid. Een christelijke rechtvaardigheid biedt een ander aan wat hij of zij nodig heeft. Wie rechtvaardig handelt, die laat recht geschieden voor een ander.

Een christen dient dus rechtvaardig te zijn op twee niveaus:

• A) In de omgang met God. God heeft immers ook zijn rechten; ook Hij dient de nodige eer, lof en aanbidding te krijgen die Hem toekomt. God is niet gediend als wij Hem negeren. God wil dat de schepselen Hem eren – daar heeft Hij gewoon recht op omdat Hij ons geschapen heeft …in feite zou het maar normaal moeten zijn. Wie een cadeau ontvangt zegt ook dank u wel … wie het leven én vooral het geloof ontvangt zou dankbaar jegens God in het leven dienen te staan.
• B) In de omgang met medemensen: een mens dient de rechten van anderen te eerbiedigen zowel in de dagelijkse omgang van mens tot mens als ook de wettelijke verplichtingen die elkeen moet nakomen voor het welslagen van een rechtvaardige maatschappij.

Derde deugd: de sterkte (fortitudo)

Synoniem: moed, standvastigheid Symbool is een vrouw met een lauwerkrans in de hand

De moed kan beleefd worden in alle domeinen van het leven: bv. moed houden bij ziekte; de moed niet opgeven bij familiale problemen; moed en sterkte als een dierbare gestorven is. Moed is het tegendeel van lafheid, luiheid en zwakheid. Het andere uiterste van moed is roekeloosheid, stoutmoedigheid, onbezonnenheid.

De moed heeft ook een specifiek christelijke betekenis: nl. getuigen van je geloof en de moed hebben om uit te komen voor je katholieke identiteit.

De Catechismus (KKK 1808) zegt het volgende over deze kardinale deugd: “De sterkte of de moed biedt standvastigheid en volharding in ons streven naar het goede. Ze bevestigt het besluit aan bekoringen te weerstaan en de struikelblokken in het morele leven te overwinnen. De sterkte maakt het mogelijk de angst te overwinnen, zelfs voor de dood en de beproeving en de vervolgingen te trotseren.

Ze stelt ons in staat om zó ver te gaan dat men zichzelf verloochent en het offer van zijn leven brengt om een rechtvaardige zaak te verdedigen.”

De Bijbel staat vol met bemoedigingen, aansporingen tot geloof. Het zou ons te ver leiden om het allemaal te overlopen. Maar heel uitdrukkelijk spreken de godsmannen- en vrouwen in het boek van de Rechters het volk moed in. De grote profeten Jeremia, Ezechiël en Jesaja bemoedigen het volk als ook de andere profetenboeken. De Heer Jezus is zachtmoedig en nederig van hart. Doorheen zijn lijden toont de Jezus zijn moed. Hij blijft getrouw aan zijn zending, volhardend in de liefde, standvastig in de beproeving tot het einde. Ook in het Nieuwe Testament zien we hoe de Apostelen in hun brieven de jonge christengemeenten aansporen en bemoedigen (bv. Fil. 1,14)

Vierde deugd: de matigheid (temperantia)

De matigheid wordt dikwijls geprezen in het Oude Testament: “Loop niet achter uw begeerten aan en houd u ver van uw lusten” (Sir. 18, 30). In het Nieuwe Testament wordt ze “bezonnenheid” of” soberheid” genoemd. Wij moeten “bezonnen, rechtvaardig en vroom leven in deze tijd” (Tit. 2, 12).

Synoniem: gematigdheid, zelfbeheersing
Symbool: een vrouw die water giet in een kruikje en zo het evenwicht uitbeeldt.

In de Bijbel lezen wij bij Jezus Sirach: “Een welgemanierd mens neemt met weinig genoegen, en hij ligt niet op zijn bed naar adem te snakken. Op matig eten volgt een gezonde slaap: hij staat vroeg op en voelt zich uitgerust. Hinderlijke slapeloosheid, onpasselijkheid en maagkrampen zijn het lot van de veelvraat. (Sir. 31,19-20)

Matigheid is een deugd die ons menselijk leven wil begeleiden als een karaktertrek: de kunst van het zich beheersen. Hierboven namen we een voorbeeld betreffende eten en slapen. Maar omdat het een kardinale deugd is behelst ze alle domeinen van het leven, ook ons geloofsleven én onze omgang met de naaste.

In de Catechismus lezen we hierover: De matigheid is de morele deugd die de aantrekkingskracht van de genoegens tempert en evenwicht brengt in het gebruik van de geschapen goederen

Ze verzekert de beheersing van de wil over de instincten en houdt de verlangens binnen de grenzen van de betamelijkheid. De matige persoon richt de strevingen van zijn zinnen op het goede, behoudt een gezonde bescheidenheid en “laat zich niet meeslepen door eigen zin en kracht om te wandelen naar de begeerten van zijn hart” (Sir. 5, 2).

Hoe een voorvechtster van abortus zich bekeerde en een pro-life activiste werd

De naam Norma McCorvey zegt ons wellicht niet veel. Nochthans is het een vrouw die geschiedenis heeft geschreven in de Verenigde Staten.
Het begon in 1970. Norma was toen 21 jaar, alleenstaand, leefde als hippie in een park in Dallas en 2,5 maand zwanger. Samen met 2 advocates begon ze een rechtszaak om op legale wijze haar zwangerschap te kunnen beëindigen.

Na 3 jaar procederen werd een historische beslissing genomen door het Hooggerechtshof in Amerika; abortus werd gelegaliseerd. De wet die dit regelde in 1973 heet ‘Roe versus Wade’. Roe was de juridische schuilnaam voor Norma McCorvey en Wade de naam van de officier van justitie. Vanaf dat moment was Norma het icoon van de vrouwenbeweging en een nationale bekendheid.

Jarenlang werkte ze in diverse abortusklinieken in Dallas, maar ze werd gekweld door de dingen die ze daar meemaakte. Ze deed diverse zelfmoordpogingen en gebruikte cocaïne om staande te kunnen blijven.

In 1995 kreeg de abortuskliniek opmerkelijke buren. ‘Operation Rescue’, een militante pro-life organisatie betrok het pand pal naast de abortuskliniek. Op felle wijze spraken de pro-lifers de vrouwen aan, die abortuskliniek in wilden gaan. Confrontaties bleven niet uit maar Norma raakte na verloop van tijd toch met de anti-abortusactivisten in gesprek. Enkele maande later werd ze christen en ging ze heel anders tegen zwangerschapsafbreking aankijken.Haar vroegere vijanden werden nu haar vrienden. Van een symbool voor de pro-abortusbeweging werd ze nu de held van de anti-abortusbeweging.

Klik hier voor een video met haar boeiende en ontroerende getuigenis van haar ommekeer (30 min.)

In nieuwsuitzendingen van augustus 1995 werd de ommekeer van ‘Roe’ als opmerkelijk nieuwsfeit gebracht.
Norma voert vanaf dat moment een andere strijd. Ze probeert nu de wet die haar naam draagt ‘Roe versus Wade’ terug te draaien.
Dat doet ze samen met enkele advocaten en een groot aantal vrouwen van de organisatie ‘Operation Outcry’. Zij vertellen over de traumatische gevolgen die abortus voor hen had.
Met de benoeming van een aantal nieuwe opperrechters in het Hooggerechtshof is het niet denkbeeldig dat ‘Roe versus Wade’ in de toekomst verdwijnt.
Toch worstelt Norma ook met haar verleden. Sinds 1973 zijn er meer dan 40 miljoen abortussen gepleegd. “Ik ben vergeven maar het doet nog steeds pijn…ik dacht goed bezig te zijn maar ik zat fout.”

Terminologie

In deze catechese snijden we een moeilijk maar actueel ethisch probleem aan en willen we weergeven wat de Kerk over dit thema te zeggen heeft. Vooraleer echter het ethische deel aan te vatten is het belangrijk eerst even een aantal termen te bekijken om te weten waarover we het precies hebben.

• Actieve euthanasie: hieronder verstaan we de levensbeëindiging door middel van een dodelijk middel toegediend door een arts mét de intentie om te doden
• Passieve euthanasie: hiermee wordt het leven verkort door het nalaten van een levensverlengend handelen.
• Palliatieve zorg: dit is de behandeling van patiënten die het levenseinde nabij zijn. De behandeling bestaat erin de levenskwaliteit te verbeteren en de pijn te verzachten.
• Palliatieve sedatie: een doelbewuste handeling waarbij het bewustzijn van een terminale patiënt verlaagd wordt zodoende de patiënt zich minder bewust is van zijn sterven.

Menselijke waardigheid.

De manier waarop wij omgaan met het menselijke leven heeft alles te maken met de huidige mensvisie. De essentiële vraag hierbij is of wij inderdaad erkennen dat de mens een door God geschapen en bemind schepsel is.

Een tweede essentiële vraag is of wij ons ervan bewust zijn dat wij na ons aardse leven door God geoordeeld zullen worden en verantwoording zullen moeten afleggen voor ons aardse leven.

Van dit Oordeel hangt af of wij deel zullen hebben aan het eeuwige leven bij God of niet.

In onze huidige maatschappij zijn we deze twee belangrijke elementen, die ons leven als christenen sturen, veelal uit het oog verloren. En net in ons “gewild zijn door God” ligt basis van onze menselijke waardigheid.

Het “waardig sterven”, zoals men euthanasie dikwijls noemt, raakt dus niet de kern van de zaak. Het waardig sterven bestaat er niet in om alle vormen van lijden te ontlopen, maar bestaat er veeleer in om te sterven in de vrede van God, in overeenstemming met de goddelijke wil. Dit vraagt van ons dat wij ons leven uit handen durven geven en onszelf volledig durven toevertrouwen aan God

Bij zijn inauguratie als paus, in 2005, benadrukte Benedictus XVI in zijn homilie waarin de waardigheid van de mens bestaat:

“En alleen daar waar men God ziet, begint het ware leven. Alleen wanneer we in Christus de levende God ontmoeten, weten we wat het leven is. Wij zijn niet het toevallige en zinloze product van de evolutie. Ieder van ons is de vrucht van een gedachte van God. Ieder van ons is gewild, eenieder geliefd, eenieder nodig.”

Een christelijke kijk op het lijden.

Voor een christen is het lijden niet alleen kommer en kwel. Wij hebben immers een God die voor ons geleden heeft, omwille van onze zonden.

Mensen vragen wel eens waar God is als ze grote of kleine dingen te lijden hebben. Het antwoord is: “Hij is er midden in”, want onze Heer Jezus Christus heeft de menselijke natuur volledig aangenomen.

Hij kent het menselijk bestaan en hij kent dus ook het menselijk lijden. Hij heeft immers het lijden zelf ervaren door zijn geseling en zijn kruisdood.

Zo vormt ons lijden niet langer enkel een kwelling maar is het een mogelijkheid om meer op Jezus te gaan gelijken, om gelijkvormig te worden met Hem door wiens striemen wij genezen werden.

Zij die ernstig ziek zijn en het levenseinde voor zich zien kunnen dan ook troost putten uit hun geloof en kunnen rekenen op de steun van de Heer.

Hij laat hen niet in de steek en treedt de mens met alle hulp tegemoet, in het bijzonder in de Sacramenten, voor de zieken en stervenden in het bijzonder het Sacrament van de Ziekenzalving en in de heilige Communie.

Het ethisch debat.

Na de punten van de menselijke waardigheid en het lijden te hebben aangehaald kunnen we ingaan op de eigenlijk ethische aspecten.

De ethische vraag naar euthanasie gewoon beantwoorden met “ja” of “nee” zou getuigen van een intellectuele kortzichtigheid. Voordat wij als christenen ons duidelijke “nee” moeten laten klinken moeten wij dit ook kunnen verantwoorden, we moeten doordringen tot de diepere grond van het probleem om de morele onaanvaardbaarheid van euthanasie aan te tonen.

Zoals reeds gezegd is er het probleem van ons mensbeeld. Wij behandelen de mensen tegenwoordig liever als een gebruiksvoorwerp dan als een persoon. Dit maakt dat wij mensen ook gaan behandelen als dingen en ze op allerlei mogelijke en onmogelijke manieren willen beheersen. Denk dan maar aan plastische chirurgie, geboorteregeling, etc. In het extreme toont zich dit in de beheersing van het menselijke leven: abortus en euthanasie

De vraag is of wij dit alles zouden ondernemen wanneer wij de mens opnieuw gaan zien als “schepsel van God” – of wanneer wij ons standpunt moeten verdedigen tegenover ongelovigen als “een menselijke persoon”. Als we dit doen dan volgt hier logischerwijze uit dat het menselijke leven ook ten allen tijde beschermd en eerbiedigd dient te worden, zeker wanneer het de zwaksten in onze maatschappij betreft.

Wanneer wij geconfronteerd worden met zieken, in het bijzonder met stervenden dienen wij deze mensen met liefde, zachtheid, broederlijkheid en medelijden te behandelen. In hen kunnen wij het beeld zien van de lijdende Christus. Wij moeten daarbij trachten hen het beeld van Christus in ons te laten zien door onze werken.

Op het professionele terrein toont zich dit in de palliatieve zorg. Deze zorg is erop gericht om de pijn te verzachten van de stervenden in hun laatste levensweken en hun levenskwaliteit zoveel mogelijk te verbeteren. Zodoende is de toegewijde palliatieve zorg een waar teken van naastenliefde. Hiernaar moet dan ook steeds de voorkeur uitgaan bij de verzorging van de stervenden.

Hiernaast zien we dat een groot aantal mensen hun toevlucht nemen tot actieve euthanasie, vaak uit angst, lijden of maatschappelijke druk en soms ook om ideologische redenen. Deze houdt in dat een arts aan de “patiënt” een dodelijk middel toedient waarna de persoon vervolgens komt te overlijden. De actieve euthanasie is sinds 2002 uit de strafwet gehaald en toegestaan in België. Volgens de overheid is euthanasie “een streng gereglementeerd recht”. De voorwaarden bestaan erin dat de “patiënt” een uit vrije wil opgestelde wilsverklaring heeft opgesteld en dat hij een aanhoudend lichamelijk of psychisch lijden te dragen heeft dat niet te verzachten is.

Ondanks de wettelijke goedkeuring betekent dit niet dat het ook op goddelijke goedkeuring kan rekenen. Paus Benedictus XVI maakte tijdens zijn pontificaat reeds duidelijk dat “de Waarheid niet bepaald wordt door een meerderheid van stemmen.”

Bij de passieve euthanasie is de hamvraag wanneer men een medische behandeling mag stopzetten als daarmee de dood intreedt. Het kán geoorloofd zijn om in sommige situaties een medische behandeling stop te zetten wanneer deze behandeling te belastend, gevaarlijk of buitengewoon is. Ook wanneer de behandeling niet in verhouding staat tot de resultaten, is het mogelijk om een medische behandeling te stoppen. Men heeft hierbij dan niet de intentie om de dood te veroorzaken maar men ziet in dat men de dood niet kan verhinderen. Het gaat er hierbij niet om therapeutische koppigheid maar om de nodige nuchterheid die men aan de dag moet leggen. Men moet hiermee wel steeds met de grootste omzichtigheid omspringen. De gewone manieren van geneeskunde, indien deze de situatie verhelpen, mogen niet afgewezen worden.

Tot slot is er nog de palliatieve sedatie. Deze medische behandeling is erop gericht om door middel van verdovende middelen het bewustzijn weg te nemen.
Het gebruik van deze verdovende middelen kan geoorloofd zijn maar slechts in gevallen waarin de pijn langs geen andere weg te verzachten is, zelfs wanneer daarmee het leven verkort zou worden. De verkorting van het leven is hierbij immers geen doel of een middel maar een onvermijdelijke bijwerking van de pijnverzachtende maatregelen.
Gelukkig is de medische wetenschap in de loop de jaren sterk geëvolueerd waardoor in de meeste gevallen ook andere behandelingen mogelijk zijn. De proporties waarmee men de medicatie toedient moeten wel evenredig zijn met de pijn (men mag dus geen overdosis medicatie geven om een direct levenseinde te veroorzaken)

Consequenties van euthanasie.

Het uitvoeren van euthanasie heeft belangrijke gevolgen met betrekking tot de sacramenten en het eeuwig leven. Elke christen moet er zich immers van bewust zijn dat het aardse leven niet de enige werkelijkheid is. Als christen streven wij ernaar om ooit deel te hebben aan het Koninkrijk Gods. Hiervoor moeten wij reeds op aarde een goed leven leiden want wat ons lot na de aardse dood zal zijn bepalen wij mee door ons aardse leven.

Een persoon die zich laat euthanaseren ontzegt zichzelf daarmee ook de toegang tot de sacramenten. Die persoon verbreekt dan de band met de katholieke gemeenschap en met God waardoor hij niet langer in staat is om de sacramenten te ontvangen. Ook zal deze persoon uitgesloten worden van een kerkelijke uitvaart anders zou het erop lijken dat de Kerk instemt met deze ongeoorloofde praktijk.

Het gaat hierbij niet om een gebrek aan barmhartigheid van de Kerk maar om een logisch gevolg uit de daad zelf. De Kerk tracht ook via deze manier een baken te zijn voor de bescherming van het menselijk leven.

Wanneer wij onszelf nu overlaten aan euthanasie gaan wij in tegen de goddelijke wet (het 5de gebod zegt immers “Gij zult niet doden”) en begaan daarmee een doodzonde. Wie nu een zware zonde begaat verbreekt de gemeenschap met God en is daardoor onbekwaam om het eeuwig leven binnen te gaan. Gelukkig kunnen wij tijdens ons leven de vergeving krijgen in het Sacrament van de Biecht. Maar indien iemand in staat van doodzonde en zonder berouw sterft riskeert hij verdoemd te zijn en de eeuwige zondestraf te moeten ondergaan in de hel.
Dit vormt geen perverse wraakactie van God maar vloeit dan voort uit de eigen afwijzing van God. God laat ons immers de vrijheid om “nee” te zeggen tegen Hem en tegen het Paradijs. De barmhartigheid van God is dan zijn enige redplank.

Halen we in deze context de woorden aan van paus Paulus II:

“Na deze onderscheidingen bevestig ik in overeenstemming met het Leergezag van mijn Voorgangers en in gemeenschap met de bisschoppen van de katholieke Kerk, dat euthanasie een zware schending is van de wet van God, aangezien zij het opzettelijk en zedelijk onaanvaardbaar doden betekent van een menselijke persoon. Deze leer stoelt op de natuurwet en op het geschreven woord van God, is doorgegeven door de Traditie van Kerk en geleerd door het gewone en algemene Leergezag. Afhankelijk van de omstandigheden houdt deze praktijk een kwaadwilligheid in die eigen is aan zelfmoord of moord.” (Evangelium Vitae, 65)

Slotbemerking

Tot slot moeten we er nog op wijzen dat euthanasie nooit een “oplossing” is voor menselijk lijden maar louter de eliminatie van de mens. Artsen hebben de belangrijke taak om mensen te verzorgen, te genezen en bij te staan – en als christen moeten wij bereid zijn hierin ook ons steentje bij te dragen – maar het doden van mensen gaat tegen al deze dingen in.

En mensen die euthanasie aanvragen moeten zich er ook van bewust zijn wat zij van hun arts vragen: zij vragen hem om zijn geweten uit te schakelen en een leven te beëindigen.

Het blijkt dat hierin ook vele artsen handelen onder sociale druk en bijgevolg ook regelmatig te kampen krijgen met psychologische problemen.

Gebed om een goede dood
O mijn goede God,
Moge mijn stervensuur het schoonste uur van mijn leven worden,
omdat ik dan mijn doel bereikt zal hebben
en mag ingaan in uw eeuwige heerlijkheid.
Schenk mij de grote genade,
met vol bewustzijn en grote vreugde,
U, mijn hemelse Vader,
het leven, dat U mij geschonken hebt, terug te geven.
Moge het mijn laatste offergave zijn aan U.
Ik ben mij bewust van mijn grote armzaligheid,
maar ook heb ik weet van uw nog grotere liefde en barmhartigheid jegens mij,
om mijn God en Vader!
Amen

Als er één domein is waarin het tussen de Kerk en de westerse ‘moderne’ mens nooit echt geklikt heeft, dan is het wel het domein van de seksuele moraal. Hier neemt de Kerk een aantal stellingen in die niet door iedereen, zeker de jongeren niet, aanvaard worden. Velen beschouwen de kerkelijk standpunten zelfs als oubollig, onrealistisch en volkomen uit de tijd. Voor hen lijkt het wel of de Kerk geen andere boodschap te brengen heeft dan ‘neen’ te zeggen en met het vingertje te zwaaien.
Dit jaar vieren we tevens de 40-jarige verjaardag van Humanae vitae, de encycliek van paus Paulus VI over een juiste geboorteregeling uit 1968 die toen en nu nog ophefmakend was. Maar kent men de visie van de Kerk wel voldoende? Heeft men ook weet van de motivatie die er achter zit? Welke boodschap heeft de Kerk inzake seksualiteit?

In deze catechese willen we je iets meer doen begrijpen van de achterliggende waarde van de kerkelijke uitspraken inzake seksuele moraal.

Is seksualiteit slecht volgens de Kerk?

Onze seksualiteit hebben we van God zelf gekregen. Hiermee bedoelen we niet seksualiteit als handeling maar wel het geslachtelijk man of vrouw zijn. In Genesis 1, 27 lezen we: “En God schiep de mens als zijn beeld; als het beeld van God schiep Hij hem; mannelijk en vrouwelijk schiep Hij hen.” Het is daarom de opdracht van elke mens om zijn of haar geslachtelijke identiteit te erkennen en te aanvaarden.

Man en vrouw hebben elk hun eigenheid waardoor ze van elkaar verschillen. Maar aan de andere kant vullen ze elkaar ook aan en zijn ze op elkaar aangewezen

Nog volgens Genesis (2,24) zijn man en vrouw voor elkaar geschapen: “Zo komt het dat een man zijn vader en zijn moeder verlaat en zich zó aan zijn vrouw hecht dat zij volkomen één worden.” De eerste bedoeling van de Schepper is niet dat man en vrouw geschapen zijn met als doel de seksualiteit, maar wel dat man en vrouw zich zouden verenigen in het huwelijk om zo tot geestelijke en lichamelijke eenheid te groeien.

De seksualiteit is goed, maar niet absoluut. In Genesis 1,28 lezen we dat God de man en de vrouw zegent en hen zegt vruchtbaar te zijn en zich te vermenigvuldigen. Deze zegening en deze opdracht van God maakt dat de menselijke seksualiteit iets heilig is, geheiligd door God. Ze mag dus gerust haar plaats krijgen, maar dan een plaats binnen een breder kader dat de seksualiteit overstijgt: de eenwording tussen man en vrouw, het huwelijk.

Binnen deze visie is seksualiteit nooit een doel op zich. Ze is zelfs niet noodzakelijk. Het is een grote misvatting van onze tijd te denken dat seks een ‘absolute must’ is in de relatie tussen man en vrouw: je bent als man of vrouw maar seksueel compleet als je ook aan seks kan doen, zo zegt men dan. Dat is niet juist: je bent ook seksueel compleet wanneer je kuis leeft zoals Jezus of zijn moeder Maria.

Seksualiteit als gave.

Seksualiteit is niet iets dat je ontvangt maar iets dat je geeft. In de seksuele daad geef je jezelf volledig. Je geeft je, letterlijk en figuurlijk bloot. Seksualiteit is persoonlijk maar tevens relationeel. Dit is steeds de overtuiging geweest van de Kerk omdat God onze seksuele capaciteiten zo geregeld heeft dat zij enkel ten volle tot hun recht komen tussen man en vrouw, wanneer daar nieuw leven uit ontstaat, in en uit liefde en trouw.

Nu begrijpen we beter waarom seks enkel haar plaats kan hebben binnen het huwelijk.

Het Compendium van de Catechismus van de Katholieke Kerk zegt hoe seksualiteit gericht is op de huwelijksliefde en geheiligd wordt door het sacrament van het huwelijk. De vruchten van de huwelijksliefde zijn: eenheid, trouw, onontbindbaarheid en openheid voor de vruchtbaarheid zijn.

‘Losse’ of ‘vrije’ seks, meerdere seksuele partners,… doen tekort op deze punten. Losse seks is onpersoonlijk en de enige relatie die er zou kunnen zijn dient enkel om de eigen behoeften te bevredigen. Trouw, duurzame liefde en onontbindbaarheid komen daarbij niet aan de orde.

In het huwelijk is dit anders, hier ben je volledig gericht op de ander. Het gaat er niet om de seks alleen, maar meer om liefde en trouw.

Doordenkertje ….
Aan een groep meisjes werd ooit eens de vraag gesteld aan welke jongen ze de voorkeur geven: deze jongen die meteen met jou onder de lakens wil duiken of deze jongen die zegt: “ik zie je zo graag dat ik je respecteer en me pas aan jou wil geven in de seksuele daad wanneer we getrouwd zijn”.
De keuze was rap gemaakt ….
(voor alle duidelijkheid: ze kozen voor de tweede)

Kinderen? Nee toch ….

God heeft alles zo geregeld dat uit de seksuele omgang van een vrouw met een man kinderen ontstaan en dat we van deze omgang kunnen genieten. Het wordt de Kerk wel eens verweten dat zij zou zeggen dat je van seks niet mag genieten

Natuurlijk kan en mag je van seks genieten. Je mag enkel niet vergeten waarop deze gericht moet zijn, dat is het krijgen van kinderen. Seks alleen om het genot dat kan niet. Seks om kinderen uit liefde en trouw én genot, dat kan wel

Daarom is de Kerk fel gekant tegen elke vorm van anticonceptie die gericht is op seksueel genot zonder de kans op een zwangerschap. Men spreekt hier wel eens van geboorteregeling waar men eigenlijk aan geboortepreventie doet. Het is wel ‘geoorloofd om rekening te houden met de natuurlijke perioden die aan de voortplantingsfuncties inherent zijn, teneinde slechts in de onvruchtbare perioden huwelijksomgang te hebben en de geboorte daardoor zo te regelen, dat de zedenleer […] geen geweld wordt aangedaan.” (Humanae Vitae 16)
Even opletten! Het wil niet zeggen dat als een bepaalde groep katholieken toch aan geboortepreventie doet dat het dan juist is. Zo gaat het met veel populaire dingen deze dagen, bijvoorbeeld hebzucht en trots.

Langst de andere kant is het ook verkeerd kinderen te verwekken zonder het aspect van de seksuele omgang. We hebben het hier over het verwekken van kinderen in het labo, denken we hier ook aan klonen en het kunnen uitkiezen van verschillende genetische eigenschappen. Dit druist in tegen de natuurlijke gang van zaken en is voor de Kerk onaanvaardbaar.

Doordenkertje ….
Je hoort wel eens zeggen dat voorbehoedsmiddelen hebben bijgedragen tot de waardigheid en de zelfstandigheid van de vrouw. Dankzij de voorbehoedsmiddelen werd een ongewenste zwangerschap immers zo goed als uitgesloten.
Maar is dat wel zo? Is het niet even waar dat voorbehoedsmiddelen de vrouw tot een lust- en seksobject hebben gemaakt? Er is geen excuus meer … de vrouw moet en kan altijd klaar staan voor de seksuele bevrediging van de man!

Zelfbevrediging en
homoseksualiteit

Ook hier wordt hetzelfde principe toegepast. Zelfbevrediging is een vorm van seksualiteit die enkel op zichzelf gericht is. Bovendien beoogt ze enkel maar de opwekking van het genot, buiten het huwelijk om. Dat is dus in tegenspraak met de bovenstaande omschrijving van de seksualiteit: er is kan geen sprake van wederzijdse zelfgave en ze is niet gericht op de menselijke voortplanting.

Over homoseksualiteit valt veel te zeggen, het zou een catechese op zich zijn. We kunnen hier wel zeggen dat de Kerk zich altijd heeft verzet tegen homoseksuele handelingen. Reeds in de H. Schrift wordt op veel plaatsen negatief gesproken over homoseksuele handelingen (Genesis 19,4-8; 24-25; Leviticus 18,22,20,13; Romeinen 1,24,26-27; 1 Korintiërs 6,9). Homoseksuele handelingen sluiten de seksualiteit af van het leven (voortplanting) en doen geen recht aan het op elkaar gericht zijn van man en vrouw overeenkomstig de wil van de Schepper. Van iemand die homoseksueel is wordt gevraagd, net zoals van andere ongehuwden, kuis te leven. De Kerk wil niet de persoon aanduiden als zondig maar wel de handeling. Er wordt gevraagd met respect om te gaan met homoseksuelen en hen bij te staan met gebed en voorbeeld

Een slotoverweging

Om af te sluiten reiken we jullie ter overweging deze korte passage aan uit 1 Korintiërs 6,18-20:

Vlucht weg van ontucht. Elke andere zonde die een mens bedrijft, gaat buiten het lichaam om; maar de ontuchtige zondigt tegen zijn eigen lichaam. U weet het: uw lichaam is een tempel van de heilige Geest die in u woont, die u van God hebt ontvangen. U bent niet van uzelf. U bent gekocht en de prijs is betaald. Eer dus God met uw lichaam

Om verder te lezen en te verdiepen:

• Paus Paulus VI, Encycliek Humanae Vitae, 1968
• Catechismus van de Katholieke Kerk, nummers 2331 tot en met 2379
• Compendium van de Catechismus van de Katholieke Kerk, nummers 487 tot en met 502

De vraag of seks voor het huwelijk is toegestaan wordt misschien niet meer gesteld bij cultuurchristenen, maar bij overtuigde katholieke jongeren wel: “Seks voor het huwelijk: ja of nee?”

Seks voor het huwelijk: ja of nee?
Eigenlijk is dit een verkeerde vraag. Veel juister zou de vraag zijn: seks binnen of buiten het huwelijk? Seks hoort immers thuis binnen het breder kader van de seksualiteit. Want seksualiteit is méér dan seks. Het is de mens die ervaart dat hij geschapen is om lief te hebben, om zichzelf te geven, om een medemens te zijn voor iemand.

In die zin geldt seksualiteit voor alle mensen: Man en vrouw die zichzelf aan elkaar geven en vader en moeder worden van hun kinderen; alleenstaanden die zich inzetten voor hun familie, hun omgeving; religieuzen die vanuit hun geestelijk ‘huwelijk’ met God hoop geven aan de Kerk en de samenleving. Priesters worden elders in Europa aangesproken met father of père. Dit wijst erop dat ook zij een soort ‘vaderschap’ kennen: zij zijn vader in het geloof voor de hun toevertrouwde mensen.

Met seks bedoelen we dan eerdere de specifieke lichamelijke uitdrukking tussen een man en een vrouw die zich wederzijds in liefde aan elkaar geven.

Seks is persoonlijk, niet lichamelijk!

Seks veronderstelt dat man en vrouw er helemaal voor elkaar zijn. Je ontvangt elkaar zoals hij of zij is. Echte liefde begint met het aanvaarden van de ander: de ander als persoon in zijn geheel: geest, ziel, lichaam. Seks behoort daarom tot de persoon van de mens en valt niet te herleiden tot een aangelegenheid van het lichaam. Als het louter lichamelijk is dan splitsen we onszelf op in compartimenten en verliezen we de totaalvisie van de menselijke persoon. Seks uitsluitend als lichamelijk zien is je lichaam reduceren tot een gebruiksvoorwerp, een middel om de eigen verlangens te bevredigen. Seks verwordt dan tot genitaliteit.

Om tot de seksuele daad over te gaan moet je elkaar dus eerst beter leren kennen. Iemand leren kennen doe je niet op één dag of door een muisklik op een sociale netwerksite. Het is een werk van lange adem om elkaar te aanvaarden zoals hij of zij is. Wanneer mensen elkaar aanraken dan raken ze niet alleen elkaars lichaam aan, maar ook elkaars persoon. Dat weten twee verliefden al bij hun eerste kus, hun verliefdheid gaat door merg en been, hun hele wezen! Ook een seksuele daad doordringt de hele persoon, het dringt door tot in de kern van de mens. Seks kan daarom nooit voor één keer zijn. Het vraagt van nature een wederzijds engagement voor het leven.

Liefde of genot?

We leven momenteel in een maatschappij (om niet te moeten spreken van cultuur) waarin de term liefde niet centraal staat bij seks. Veeleer staat individuele en tijdelijke bevrediging op het voorplan. Dit is het resultaat van een individualistische maatschappij waarbij ieder op zoek moet gaan naar het eigen plezier en genot. De eigenliefde creëert in de mens een onverzadigd verlangen naar bevrediging: “het hier en nu willen hebben wat ik wil.” Dit egoïsme schept een voorbijgaand plezier maar geen duurzaam geluk. Nooit kunnen wachten en steeds je goesting nemen schept een slaafse drang naar méér zelfbevrediging die toch nooit voldoening zal schenken. Dit kan in extremis zelfs afglijden tot allerhande seksuele misbruiken.

Gelukkig geeft de katholieke Kerk een tegenstem aan dit plat egoïsme. In tegenstelling tot de maatschappelijke kip zonder kop waarbij de haastige zelfbevrediging van tijdelijke behoeften primeren is de Kerk een geduldige moeder. Ze vraagt van haar jongeren om te wachten met seks tot binnen in het kerkelijk huwelijk. Dit wachten schept immers een vrijheid in het hart om écht Ja te kunnen zeggen aan de liefde voor de ander. Wanneer de een er nog niet klaar voor is dan bestaat de zelfgave hierin om geduldig te wachten op de ander. In het christelijk huwelijk staat het woord LIEFDE centraal met alles wat daaraan verbonden kan worden: zelfgave, trouw, verantwoordelijkheid, vruchtbaarheid, onverbreekbaarheid,.

Nog huwen voor de Kerk?

Moet er nog getrouwd worden voor de Kerk? Dat is toch maar een formaliteit? Waarom wachten met seks tot na het kerkelijk huwelijk? Wellicht herinner je nog van de lagere school dat er zeven sacramenten zijn? Het huwelijk is er daar één van. Zie catechese DE SACRAMENTEN (Inleiding)
Jezus Christus is het huwelijksverbond bij uitstek. Hij is de vervulling van het Verbond tussen God en de mensen. Hij, als Verbond, heeft alle beproevingen geleden, maar is ook alles te boven gekomen.

Het huwelijk heeft toekomst als twee geliefden hun huwelijk uitbouwen op het fundament van Christus. In het huwelijk gaat het erom om elkaar te ontvangen. Je ontvangt je geliefde van Christus. Echte huwelijksliefde wacht dus op Christus
Wachten met seksuele betrekkingen vormt dan de uitdrukking van de gemeenschappelijke openheid voor een vruchtbaarheid die de man en de vrouw te boven gaat.
Wachten op de kerkelijke formaliteit heeft wel degelijk zin: seks buiten het huwelijk is iets proberen uit te drukken wat nog niet bestaat. Wel seksuele betrekkingen hebben maar geen huwelijk is een teken dat de totale wederzijdse overgave nog niet bestaat.

Het zou hetzelfde zijn als een priesterstudent die zonder wijdingssacrament de mis gaat opdragen… iedereen begrijpt dan plots waar het overgaat! Net zoals bij een wijding komt bij het huwelijkssacrament Gods genade het eerst.

Het huwelijksverbond is een kleine weergave van het grote Verbond dat Christus met de mensheid is aangegaan. Vandaar dat het huwelijk een symbool is van Christus. Daarom is het zinvol dat de geliefden eerst Gods’ zegen ontvangen en Christus’ Lichaam nuttigen omdat het Christus is die de mensen aan elkaar geeft. Christus geef zo een zin aan de menselijke liefde.

Uiteraard is het goed dat de geliefden naar elkaar persoonlijk verlangen, zowel geestelijk als lichamelijk; maar toch is het zinvol om te wachten met de seksuele daad tot na de sluiting van het huwelijkssacrament, omdat het een huwelijk is in de Heer. Het wachten zal niet gaan zonder offers en beproevingen. Maar de geliefden mogen ook rekenen op Gods’ barmhartigheid in het sacrament van de Verzoening.

Samengevat.

De Kerk doet aan de jongeren vandaag een schijnbaar onwijs voorstel. Maar het bevat wel degelijk veel wijsheid. Seks buiten het huwelijk: neen! Voor de maatschappij is dit zinloos (= zonder zin) want zij wil alles direct hebben, hier en nu! Voor gelovigen is het ook niet gemakkelijk om te wachten in een maatschappij die de seksualiteit banaliseert.

Maar als je toch op Christus en op elkaar wacht dan zal het huwelijk standhouden, het zal duurzamer zijn en intenser. Het zal het geestelijke niveau van de liefde beschermen, want een huwelijk is zowel een geestelijk als een lichamelijk verbond.

Dankzij het samen bidden en deelnemen aan de wekelijkse zondagsmis zal het geduldig wachten beloond worden. Je zal de goede en kwade dagen van het huwelijk te boven komen, dankzij Hem.

In Vlaanderen komen gelovige jongeren twee maal per jaar bijeen met dit doel voor ogen.

De bijeenkomsten van de Echte Liefde Wacht-dagen bieden een geloofsverdieping aan, een gebedsmoment, een uiteenzetting over de christelijke liefde, ontmoeting en uitwisseling.

Deze jongeren willen zich engageren als gelovigen met alle aspecten van het christelijk leven inclusief het wachten met de seksuele daad tot na het kerkelijk huwelijk.

Klik hier voor hun website.

Zijn we in Tongerlo een beetje gek geworden? De paus een ‘moordenaar’ noemen? Nee, natuurlijk niet. Al zijn er veel mensen die er wél zo over denken. Door het verbod op het gebruik van condooms in de aidsbestrijding zou de paus meewerken aan de verspreiding van aids. Door contraceptie te verbieden zou de paus zo vele aidsdoden op zijn geweten hebben. Uit vrijzinnige hoek kreeg onze vorige paus, Johannes Paulus II, alvast deze beschuldiging te verduren. En ook vele jongeren die hier in de abdij met hun klas op bezinning komen apen deze kritiek na.

De cartoon hiernaast illustreert goed wat vele mensen beweren, maar waarmee wij hoegenaamd niet akkoord kunnen gaan. Hoogtijd, zo dachten wij, om hier op Jongerlo aandacht te besteden aan deze problematiek. We zetten bondig uiteen wat nu juist de houding van de Rooms-katholieke Kerk is en waarom. We gaan daarbij op een eerlijke en intellectuele wijze in de verdediging

Twee feiten en een foute redenering.

Feit 1: “Krachtens hun aard zelf zijn de instelling van het huwelijk en de huwelijksliefde geordend op de voortplanting en opvoeding, en zij vinden daarin als het ware hun bekroning” (Gaudium et spes 48). Het gebruik van anticonceptiva in de seksualiteitsbeleving is natuurlijk al een hele catechese op zich waard. We gaan er hier niet uitgebreid op in. Maar om het vervolg van deze catechese goede te kunnen verstaan is het toch goed even te herinneren aan het kerkelijke standpunt omtrent het gebruik van anticonceptiva en waarom ze zich daar tegen verzet. De Kerk is er altijd van overtuigd geweest dat de liefdesdaad enkel ten volle tot zijn recht komt binnen de context van een huwelijk tussen man en vrouw.

De liefde van man en vrouw mag daarenboven ook niet opgesloten blijven binnen deze relatie maar moet openstaan voor nieuw leven. De vruchtbaarheid die wezenlijk is voor het huwelijk mag niet door kunstmatige middelen worden tegengegaan.

Feit 2: In het jaar 2007 telde Unaids 33,2 miljoen mensen die leven met HIV: 2,1 miljoen volwassenen en 420 000 kinderen. 2,1 miljoen mensen stierven in 2007 ten gevolge van aids. Vele wetenschappers zijn overtuigd van het gunstig effect van het condoom bij het voorkomen van aids.

Deze twee feiten zijn volstrekt juist (je mag ze controleren). Je zou daarom kunnen zeggen: de Kerk verbiedt condoomgebruik (feit 1) en er zijn 2,1 miljoen aids-doden (feit 2), dus de paus is een moordenaar (conclusie van feit 1 en feit 2). Zo redenren vele mensen, maar de redenering is fout.

De ligt in het oorzakelijk verband dat men legt tussen het verbod op condooms en de vele aidsdoden. In wat volgt zullen we aantonen dat de realiteit heel wat anders zegt.

Een eerste verdediging.

Onze eerste stelling is dat een echtpaar dat de kerkelijke richtlijnen inzake seksuele moraal volgt, beschermd is tegen het HIV-virus. Unaids en de WHO gebruiken in aids-preventie de ABC-methode. Hierin staat de A voor ‘Abstain’. Wie zich onthoudt van seks, vrijwaart zich voor besmetting. De B staat voor ‘Be faithful’ (Trouw). Als je trouw blijft aan je partner die niet besmet is kan je zelf niet besmet worden. De C staat voor ‘Condom use’, vooral bij seksueel contact met een partner van wie je niet weet of die is besmet. Voor de bestrijding van aids gebruiken beide wereldorganisaties dus alvast twee principes die door de Kerk altijd al werden gepromoot: trouwe relaties en onthouding. De meeste seculiere organisaties beperken zich tot de C en delen massaal condooms uit. Terwijl A en B vooral door de kerkelijke organisaties wordt gepromoot. En deze zijn zeker zo waterdicht.

Een tweede verdediging.

Ten tweede dienen we op te merken dat de Kerk al lang vóór alle andere wereldse organisaties het gebruik van aids-remmers heeft aangemoedigd. Lang was men van mening dat de bevolking van ontwikkelingslanden er niet in zou slagen trouw elke dag medicijnen te nemen en het virus immuun zou worden. Was het de investering wel waard? Achter deze redenering schuilt een verdoken racisme: de zwartjes van Afrika zijn niet gedisciplineerd genoeg en niet ontwikkeld genoeg om trouw medicatie in te nemen. Voor aids-patiënten in het westen heeft men deze vraag nooit gesteld

De Kerk heeft deze discriminerende houding nooit aangehouden. Integendeel, al jaren vecht zij voor een gelijke behandeling van het zuiden. De katholieke organisaties spelen dan ook een voortrekkersrol in het bedelen van medicatie. Momenteel nemen katholieken de zorg op zich van minstens een vierde van Afrika’s aids-patiënten! Wie doet beter?

Een derde verdediging.

Vele Afrikaanse mannen leiden een seksueel losbandig leven en – hoewel ze niet luisteren naar de Kerk of haar standpunt niet kennen – gebruiken ze toch geen condoom. Hoe komt dat? Condooms kosten geld, veel geld. (Miljoenen Afrikanen leven van amper 2 euro per dag!) ‘Gratis uitdelen dan maar’, hoor ik je zeggen. Maar gratis acties zoals bijvoorbeeld in Mozambique leverden seksueel actieve mannen vijf gratis condooms op … per jaar … Vervolgens staan Afrikaanse mannen weigerachtig tegenover condoomgebruik. De grond hiervan is te vinden in een machomentaliteit die de vrouw tot een lustobject reduceert.

Ook hier neemt de Kerk een grote taak op zich: de mannen respect leren voor vrouwen. Als Afrikaanse mannen geen condoom willen gebruiken is dit niet noodzakelijk de schuld van de morele standpunten van de Kerk

Een vierde verdediging.

Een laatste bemerking behelst de grote armoede in de ontwikkelingslanden. Veelal is er geen voldoende medisch materiaal aanwezig, is de infrastructuur gebrekkig, is er een tekort aan opgeleid personeel, heerst er een grote onwetendheid, floreren onhygiënische toestanden,… Ook hier ligt een reden voor de grote verspreiding van het virus dat niet enkel door seksueel contact wordt overgeleverd. Om de pandemie van het aids-virus aan te pakken moet er iets gebeuren op het vlak van de grote wereldongelijkheid. Ook op dit vlak is de Kerk een pleitbezorger voor een meer rechtvaardige verdeling van de aardse rijkdommen. We moeten ons niet alleen focussen op het probleem van het condoom maar meer nog op de grond van de zaak: de onrechtvaardige armoede van het Afrikaanse continent.

Samenvatting

• In de ABC-methode, die algemeen aanvaard is, legt de Kerk vooral nadruk op A en B. Dus op onthouding en trouw. Er is geen zekerder garantie tegen de verspreiding van het aidsvirus.
• De Kerk is steeds, lang voor andere, wereldse organisaties op grond van gelijkheid een promotor geweest voor het gebruik van aids-remmers. Zij neemt daadwerkelijk de zorg op voor vele aidspatienten.
• Als Afrikaanse mannen geen condoom gebruiken is dit niet noodzakelijk de schuld van de Kerk. De Kerk predikt gelijkheid tussen man en vrouw.
• De Kerk pleit voor een rechtvaardige verdeling van de aardse rijkdommen waardoor ontwikkelingslanden zich beter zouden kunnen wapenen tegen de pandemie.

Kortom: De kerk zorgt niet dat er aids-doden bijkomen, ze zorgt er integendeel dat er minder zijn.

Besluit.

Beweren dat de paus en daarmee de gehele Kerk een moordenaar is lijkt ons te scherp door de bocht. De Kerk is steeds begaan geweest met de aids-problematiek en vanaf het begin heeft ze zich hiervoor ingezet. Ze behandelt echter niet de symptomen maar tracht de wereld bewust te maken van de diepere, fundamentele oorzaken van deze problematiek. De Kerk mag niet ophouden dit te verkondigen zodat de wereld een rechtvaardige wereld wordt waarin elke mens uit oost en west, noord en zuid als gelijkwaardig wordt beschouwd, als beeld en gelijkenis van God.

Voor deze catechese baseerden we ons op volgend artikel: Jan De Volder, ‘Was Johannes Paulus II een volkenmoordenaar? Paus, condoom en aids’, In: Tertio 271 – 20 april 2005 – p. 8-9.