Tel: +32-(0)14 53 99 00
Fax: +32-(0)14 53 99 08

E-mail: abdij@tongerlo.org

Rekeningnummer:
000-0172898-44

• Werking van de KCK vroeger en nu
• De renovatie van het Klais-orgel (1999-2000)
• Vlaamse organisten sinds 1900 in het buitenland
  + brochure
• Discografie van het Klais-orgel
• Dispositie van het Klais-orgel
• Documentatie over de KCK
• Orgeloncerten in 2004

© Thill Brussel

Uit een verleden van sporadische orgelconcerten op het Klais-orgel, gebouwd in 1933 (IV-P), groeide in 1956 de Kempense Kultuurkring vzw met zetel in de Abdij van Tongerlo.Dit gebeurde onder impuls van de toenmalige prelaat Boel en de Vlaamse organist Flor baron Peeters (1903-1986) uit Mechelen. Bij overlijden van Flor Peeters in 1986 nam zijn onmiddellijke opvolger in de St.-Romboutskathedraal te Mechelen Peter Pieters zijn plaats in als lid van de Beheerraad. In de Kempense Kultuurkring werden vanaf 1987 de orgelconcerten afgestemd op Jong Orgeltalent in Tongerlo in een jaarlijkse reeks van 3 concerten. Vanaf 1994 tot 1999 moest dit initiatief tijdelijk stilgelegd worden omwille van de restauratiewerken in de abdijkerk.

 Als goede waakvlam werden vanaf 1994 andere initiatieven genomen. Zo bijv. in 1995 een orgelreis langs de drie norbertijnenabdijen Averbode, Postel en Tongerlo. Verder in 1996 de orgelreis naar Mechelen n.a.v. de 10^de verjaardag van het overlijden van Flor baron Peeters. In 1997 hadden we de herdenking van de Vlaamse organist Firmin Swinnen (1885-1972), die in 1916 uitweek naar de USA en organist werd van de Longwood Gardens te Kennett Square PA. Deze herdenking mocht een uitnodiging zijn om alle Vlaamse organisten, die bijv. sinds 1900 uitweken naar het buitenland, in een uitgebreid levensoverzicht samen te brengen. Zij vormen toch een merkwaardig deel van onze Vlaamse orgelgeschiedenis. Zo konden tot op heden reeds meer dan 70 organisten in deze verzameling samengebracht worden.  

Vanaf 2001 worden er plannen gemaakt om zo mogelijk de regelmatige cycli van orgelconcerten van Jong Orgeltalent terug op te nemen met de aanbeveling aan de jonge en oudere organisten ook een orgelwerk van naar het buitenland uitgeweken Vlaamse organisten te programmeren.

© Thill Brussel

Aansluitend op de restauratie van de abdijkerk (afgerond in juli 1999) werd ook een aanvang genomen met de renovatie van het Klais-orgel van de abdijkerk. Voor dit project kon de abdij niet rekenen op subsidies van het Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap. Daarom moest gezocht worden naar andere financiële middelen, en deze werden ook gevonden bij verantwoordingsvolle mecenassen met zin voor verleden en toekomst. Hiervoor moet zeker een oprecht woord van dank gezegd worden. En door deze ruggensteun is het mogelijk geworden het abdij-orgel in verschillende werkfasen geleidelijk weer tot volle weerklank te brengen.

De opdracht hiertoe werd gegeven aan orgelbouwer Gerard Pels uit Herselt. Steunend op de ondervinding vanuit de pas door G. Pels verzorgde restauratie van een gelijkaardig Klais-orgel in het Lemmensinstituut te Leuven met zijn wijdvermaarde orgelopleiding kon de abdij van Tongerlo dit werk met een gerust gemoed toevertrouwen aan deze orgelbouwer.

Het renovatiedossier voor het orgel der abdij geeft dan het volgende overzicht:

• Het pijpwerk, met zijn meer dan 3600 pijpen, oorspronkelijk van de orgelbouwer Klais uit Bonn (1933) blijft volledig zoals voorheen. De bouw van een nieuwe speeltafel met – zoals voorheen – 4 manualen en 1 pedaal  werd volgens zijn plannen door orgelbouwer G. Pels doorgegeven aan de firma Laukhuff uit Weikersheim (D).

• Naar het voorbeeld van het Lemmensinstituut te Leuven is in de speeltafel een Setzercomputer ingebouwd. Naar de huidige normen voor orgelbouw is dit geen overbodige luxe meer. Het is wel een gebruik maken van de technologie op dit vlak, om de hanteerbaarheid uitermate te vergemakkelijken. De registratie kan in bijna onbeperkte mate voorbereid en onmiddellijk tot spreken gebracht worden. Dit is niet onbelangrijk voor orgelconcerten maar eveneens voor het dagelijks gebruik in de liturgie van het koorgebed. En orgelstudenten zijn met deze technologische mogelijkheden vertrouwd gemaakt tijdens hun opleiding.

• Later kan nog een extra-computer met MIDI-systeem op de speeltafel aangesloten worden, waardoor het mogelijk wordt gespeelde orgelwerken op te nemen en desgewenst onmiddellijk daarna ter beluistering langs de orgelpijpen terug af te spelen. Dit maakt kritische beoordeling mogelijk bij het voorbereiden van concertstukken.

Jammer genoeg uitverkocht maar toch het vermelden waard zijn twee CD’s, die uitgegeven zijn geworden als een heruitgave van LP’s, opgenomen door Jan Valach. Deze organist is oorspronkelijk een Tsjech maar woont sinds vele jaren te Antwerpen. Ook een opname van orgelwerken van Flor Peeters door Kristiaan van Ingelghem is uitverkocht:

• Great Organ Classics met opgenomen orgelstukken van 1-8 in de abdij van Tongerlo in 1972 en 1973.  Nr 9 in de abdij van Postel en 10-14 in de abdij van Orval. 
  Referentie: EMI Studio DRM – CDM 7630082 – ADD.

• César Franck (1822-1890). Symphonie in re mineur (in orgelversie verzorgd door Jan Valach). Tweede deel van de CD behelst Prélude, choral et fugue in orkestversie van Gabriel Pierné en uitgevoerd door de RTBF symphonisch orkest o.l.v. André Vandernoot.
  Referentie: Koch Schwann Music Mundi 1987 met als referentie CD 311098 H 1 en 111 O98 FA.

• Flor Peeters. Intieme Stonden 2 op. 25, op het orgel door Kristiaan Van Ingelgem en gevolgd door eigen Improvisatie op Lieve Vrouwe van ons Land.
  Referentie: AKL (thans Centrum voor Liturgie en Pastoraat) 90 51 015. Abdij Tongerlo. 1991.

Nota: in het archief van de Vlaamse Radio en Televisie te Brussel zijn opnamen van orgelconcerten aanwezig.

De volledige dispositie van het gerenoveerde Klais-orgel kan u hier als Microsoft Excel 2000 document downloaden: dispositie.

De volgende informatie kan bij de KCK opgevraagd worden:

• een zo volledig mogelijk overzicht van de concerten, die sinds vele jaren in de Abdij van Tongerlo gegeven zijn.
• een volledige cataloog van de organisten, die concerten gaven in de reeks Jong Orgeltalent in Tongerlo, met vermelding van de gespeelde orgelwerken.

Door de medewerking van vele organisten over de gehele wereld en van hun familie of bekenden hier in het Vlaamse land kon reeds een zeer ruime informatie bijeengebracht worden over niet minder dan zeker 70  organisten. Druppelsgewijs komt nog steeds een nieuwe naam naarvoor. En daarom was het goed dat de eerst voorziene datum van einde 1999 verschoven werd naar even later, zodat de laatst bijgekomen namen ook in dit verzamelwerk kunnen opgenomen zijn. Hopelijk in het jaar 2001 kan het gehele overzicht gereed gemaakt worden voor publicatie.

Detail uit het orgelfront